{"id":149,"date":"2014-05-10T07:29:57","date_gmt":"2014-05-10T07:29:57","guid":{"rendered":"http:\/\/sercansengun.com\/vot\/?p=149"},"modified":"2014-05-10T07:46:27","modified_gmt":"2014-05-10T07:46:27","slug":"elestirel-oyun-okumalari-papers-please","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/sercansengun.com\/vot\/elestirel-oyun-okumalari-papers-please\/","title":{"rendered":"Ele\u015ftirel Oyun Okumalar\u0131: Papers, Please"},"content":{"rendered":"

Dikkat, spoiler uyar\u0131s\u0131! Ele\u015ftirel Oyun Okumalar\u0131 serisi ciddi bi\u00e7imde spoiler i\u00e7ermektedir.<\/strong><\/p>\n

Ciddi oyunlar (serious games) kategorisinde ilgin\u00e7 oyunlar \u00fcreten Lucas Pope, 2013 yap\u0131m\u0131 Papers, Please<\/em>‘in de tasar\u0131mc\u0131s\u0131. Tasar\u0131mc\u0131n\u0131n resmi sitesinde “distopik bir dok\u00fcman gizemi\/heyecan\u0131<\/em>” olarak nitelenen [1<\/a>] oyun Do\u011fu Avrupa ya da eski SSCB \u00fclkelerini and\u0131ran fantastik bir co\u011frafyada ge\u00e7iyor. Oyuncunun fa\u015fist \/ militarist bir rejimi and\u0131ran Arstotzka’da bir s\u0131n\u0131r karakolunda g\u00f6rev yapan memuru oynad\u0131\u011f\u0131 oyunda s\u0131n\u0131rdan kimin ge\u00e7ip kimin ge\u00e7emeyece\u011fine karar vermesi bekleniyor.<\/p>\n

Papers, Please video oyun d\u00fcnyas\u0131nda olabilecek en basit mekaniklerden birini kullan\u0131yor; ekrandaki dok\u00fcmanlar\u0131 dikkatlice incelemek, kurallarla ve di\u011fer dok\u00fcmanlarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rarak varsa tutars\u0131zl\u0131klar\u0131 ke\u015ffetmek. E\u011fer oyuncu tutars\u0131zl\u0131klar\u0131 farkedemezse ve s\u0131n\u0131rdan ge\u00e7memesi gerekenleri ge\u00e7irirse uyar\u0131lar al\u0131yor, ancak bu uyar\u0131lar\u0131n s\u0131n\u0131r\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde kendi insiyatifini kullanmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcn. E\u011fer kendi insiyatifini kullanarak ge\u00e7memesi gereken ki\u015fileri \u00e7ok fazla ge\u00e7irirse de kazand\u0131\u011f\u0131 para azal\u0131yor ve ailesine bakamaz hale gelebiliyor. Ayr\u0131ca oyun esnas\u0131nda kendisine sunulan r\u00fc\u015fvetleri ve di\u011fer yasad\u0131\u015f\u0131 para kazanma metodlar\u0131n\u0131 da kabul edip etmemek konusunda karar vermesi bekleniyor.<\/p>\n

Pope, 6 Degrees of Sabotage<\/em> ve The Republia Times<\/em> gibi \u00f6nceki oyunlar\u0131na benzer \u015fekilde politik bir oyun tecr\u00fcbesi yaratman\u0131n yan\u0131nda oyuncu \u00fczerinde ahlaki etkiler de b\u0131rakmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor. Oyun boyunca par\u00e7alanan aileler, r\u00fc\u015fvet ve yasad\u0131\u015f\u0131l\u0131k, ba\u015f\u0131 dertteki insanlar, ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131k, fa\u015fist y\u00f6netime kar\u015f\u0131 isyan gibi konularda oyuncunun ahlaki kararlar vermesi bekleniyor. \u00d6rne\u011fin s\u0131n\u0131rdan ge\u00e7en bir hayat kad\u0131n\u0131 pe\u015finden gelen adam\u0131n kendisini \u00f6ld\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildiriyor ve onu s\u0131n\u0131rdan i\u00e7eri almamas\u0131 i\u00e7in oyuncuya yalvar\u0131yor. Oyuncu e\u011fer adam\u0131 al\u0131rsa ertesi g\u00fcn kad\u0131n\u0131n cinayet haberini gazetede g\u00f6recek, ancak e\u011fer evraklar\u0131 tam olan adam\u0131 almazsa uyar\u0131 alacak ve maa\u015f\u0131 azalacak. <\/p>\n

\u00d6ncelikli olarak oyunun pek \u00e7ok alanda yenilikler yaratan bir oyun oldu\u011funu kabul etmek gerekiyor. Bunlardan dikkat \u00e7eken ilki olabilecek en basit oyun mekani\u011fini ilgin\u00e7 bir \u015fekilde sunabilme yetene\u011fi. Oyuncular\u0131n tek yapmas\u0131 gereken \u015fey dok\u00fcmanlar\u0131 y\u00f6neterek, i\u00e7eriklerini dikkatli bir \u015fekilde kontrol etmek. \u0130kinci olarak oyunun ger\u00e7ek d\u00fcnyaya at\u0131f\u0131 \u00e7ok kuvvetli politik bir mesaj\u0131 mevcut. Bu oyun d\u00fcnyas\u0131nda s\u0131k rastlanan bir durum de\u011fil gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Son olarak oyun, oyuncular\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc etik ikilemlere sokmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor ancak ne yaz\u0131k ki en b\u00fcy\u00fck zaaf\u0131 da zaten bu a\u015famada yat\u0131yor. <\/p>\n

Boston Globe yazarlar\u0131ndan Weiss, oyunlarda k\u00f6t\u00fc aksiyonlar yapmaya karar vermekle ilgili ilgin\u00e7 bir benzetme yap\u0131yor [2<\/A>], ona g\u00f6re oyunlarda k\u00f6t\u00fcl\u00fck yapmaya karar vermek asl\u0131nda hepimizin i\u00e7inde olan su\u00e7a ve k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011fe yatk\u0131n ego ile ileti\u015fim kurmam\u0131z\u0131 ve hatta onu kontrol alt\u0131nda tutmam\u0131z\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Burada kafa kar\u0131\u015ft\u0131rabilecek olan nokta k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn sanal olmas\u0131, yani fiziksel hayata ta\u015f\u0131nan bir sonucu olmamas\u0131 olarak g\u00f6sterilebilir. Bu durumu Kant’\u0131n normatif etik<\/em> [3<\/a>] kavram\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan inceleyelim;
\n– Oyunda verilen karar\u0131n bir birey ya da toplumun geneli \u00fczerinde negatif bir etkisi bulunmuyor (Sonu\u00e7\u00e7uluk),
\n– Benzer \u015fekilde bir bireyin hakk\u0131n\u0131n ihlaline de yol a\u00e7m\u0131yor (Deontoloji, burada \u00e7ok oyunculu oyunlar\u0131n farkl\u0131 bir seviyede incelenmesi gerekti\u011fini kabul edelim),
\nBu ba\u011flamlarda bahsedilen karar\u0131 etik olarak k\u00f6t\u00fc saymak imkans\u0131z. Ancak \u015fu soruyu tart\u0131\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn;
\n– Oyunda k\u00f6t\u00fcl\u00fck yapmak oyuncuyu ger\u00e7ek hayatta da k\u00f6t\u00fc birine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr m\u00fc? (Anti-Erdem)
\nOyunlar\u0131 Kant ve Aristo’nun etik teorileri a\u00e7\u0131s\u0131nda 10 sene arayla inceleyen Schulzke [4<\/a>] ve McCormick’a [5<\/a>] g\u00f6re bunu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Utiliteryan (faydac\u0131) de\u011ferlendirmeye g\u00f6re ise “oyunlar\u0131n sahip oldu\u011fu iddia edilen negatif etkilerinin varl\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00fcpheli g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ve ispatlanmam\u0131\u015f kusurlar\u0131na ra\u011fmen empirik verilerle ortaya konan faydalar\u0131, bu [teorik] kusurlardan fazla g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor<\/em>” [4, s.136<\/a>].<\/p>\n

Di\u011fer cevaplanmas\u0131 gereken soru da oyunun (ya da genel olarak video oyunlar\u0131n\u0131n) oyuncular\u0131 \u00fczerinde etik sorumluluk yarat\u0131p yaratamad\u0131\u011f\u0131. Oyunda k\u00f6t\u00fcc\u00fcl bir karar vermek ahlaki bir \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcye yol a\u00e7m\u0131yor (yani onu ger\u00e7ek hayatta k\u00f6t\u00fc birine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fcyor), ancak peki ahlaki bir sorumluluk hissi ya da pi\u015fmanl\u0131k yarat\u0131yor mu? Raney [ 6<\/a>] ve Klimmt’in [7<\/a>] ayr\u0131 a\u00e7\u0131lardan ortaya koydu\u011fu ahlaki geri \u00e7ekilme<\/em> (moral disengagement) kavram\u0131 bize bu soruyu yan\u0131tlamada yard\u0131mc\u0131 olabilir. Ahlaki geri \u00e7ekilmeye g\u00f6re oyuncular e\u011flence tecr\u00fcbelerini s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in cayd\u0131r\u0131c\u0131 hislerden ve ahlaki endi\u015felerden uzak dururlar. Ahlaki geri \u00e7ekilmeye g\u00f6re aksiyon bir ama\u00e7 u\u011frunda mazur g\u00f6r\u00fclebilir ya da bir ba\u015fkas\u0131na haks\u0131zl\u0131k yaratmayacak \u015fekilde yap\u0131labilir ise sorumluluk hissi yaratmaz.<\/p>\n

Yani bir oyuncu s\u0131rf sonucun ne olaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in bir kad\u0131n\u0131n pe\u015finden katilini s\u0131n\u0131rdan ge\u00e7irebilir. Hatta daha geni\u015f d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek oyunun sonucunun ne olaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in t\u00fcm oyun boyunca r\u00fc\u015fvet alan, k\u00f6t\u00fc niyetli ve her t\u00fcrl\u00fc yasad\u0131\u015f\u0131 olaya bula\u015fan bir s\u0131n\u0131r memuru gibi davranabilir. Bu \u015fekilde oyunun ve hikayenin kendisini nereye g\u00f6t\u00fcrece\u011fini merak edebilir. Bir ba\u015fka oyun oturumunda ise yine sonucun ne olaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in hi\u00e7 bir yasad\u0131\u015f\u0131 olaya kar\u0131\u015fmayan, s\u0131n\u0131ra gelen herkese pozitif ahlaki kararlarla yard\u0131m eden birini de oynayabilir. Bu iki durum da oyuncunun ahlaki de\u011ferleri \u00fczerine bize bir model kuramaz. Oyuncu tamam\u0131yla pragmatik olarak oyunun farkl\u0131 a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 tecr\u00fcbe etmek i\u00e7in gerekeni yapmaktad\u0131r (bu a\u00e7\u0131dan mazur g\u00f6r\u00fclebilir) ve g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde bir ba\u015fka insana haks\u0131zl\u0131k yaratacak bir durum bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n

Pope’un hikayesinde her iki alternatif de mutlu sonuca ula\u015fmaz. Pope’un oyununda mutlu sona ula\u015fmak i\u00e7in dengeli bir yakla\u015f\u0131m sergilemek gerekir. Yani hem aileye bakacak kadar r\u00fc\u015fvet almak, hem baz\u0131 ahlaki se\u00e7imlerde pozitif davranmak, hem de baz\u0131lar\u0131nda kafan\u0131z\u0131 di\u011fer y\u00f6ne \u00e7evirmek gerekmektedir. Belki de oyunun en b\u00fcy\u00fck ahlaki\/politik mesaj\u0131 budur. \u0130dealist iyilik de, saf k\u00f6t\u00fcl\u00fck de g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda ve politik arenas\u0131nda kazanamamaktad\u0131r – sadece olabilecek en optimal ara yol sonuca gidebilmektedir.<\/p>\n

Peki oyun tasar\u0131mc\u0131lar\u0131 t\u00fcm bunlardan ne \u00f6\u011frenebilir, k\u0131saca \u00f6zetlemeye \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m;<\/p>\n

1) Ahlaki ikilemler oyuncular \u00fczerinde beklenilen kuvvetli etkileri yaratmamaktad\u0131r. M\u00fcmk\u00fcnse oyuncular her iki alternatifi de g\u00f6recek \u015fekilde kaydetme\/s\u0131f\u0131rlama\/yeniden oynama metodlar\u0131n\u0131 kullan\u0131p hikayeyi farkl\u0131 a\u00e7\u0131lardan tecr\u00fcbe etme yoluna gidecektir. <\/p>\n

2) Benzer \u015fekilde k\u00f6t\u00fcc\u00fcl karar se\u00e7eneklerinin oyuncular \u00fczerinde ahlaki sorumluluklar yaratmas\u0131 pek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Ancak bunun yerine ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz sonu\u00e7lara ula\u015fan kurgulanm\u0131\u015f hikayeler daha etkili olabilir. (Bunun bir \u00f6rne\u011fi olarak \u00f6nceki Angajman Teorisi<\/a><\/strong> yaz\u0131mdaki Starcraft ve Sarah Kerrigan ile ilgili b\u00f6l\u00fcm yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irebilir.)<\/p>\n

3) Deneysel kurgular ve \u00fcst\u00fc kapal\u0131 ahlaki se\u00e7enekler oyuncular \u00fczerinde g\u00f6r\u00fcn\u00fcrdeki etik ikilemlerden \u00e7ok daha fazla etki b\u0131rakabilir. Bu etki sorumluluk ve pi\u015fmanl\u0131k duygular\u0131 yerine anlat\u0131msal bir etki olacakt\u0131r. (Bunun bir \u00f6rne\u011fi olarak \u00f6nceki Ele\u015ftirel Oyun Okumalar\u0131: Silent Hill 2<\/a><\/strong> yaz\u0131mdaki Silent Hill 2 yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irebilir.)<\/p>\n

Yaz\u0131y\u0131 bitirirken \u015fu konunun alt\u0131n\u0131 \u00e7izmek istiyorum; \u015fiddet i\u00e7eren oyunlar\u0131n oyuncular\u0131 \u00fczerindeki etkilerini inceleyen geni\u015f bir literat\u00fcr bulunmaktad\u0131r. Bu literat\u00fcr\u00fc inceleyen bir \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 yak\u0131nda tamamlamay\u0131 planl\u0131yorum. Bu yaz\u0131da bahsedilen ahlaki \/ etik ikilemlerin oyunlarda \u015fiddet kullan\u0131m\u0131 ile ilintili olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00e7o\u011funlukla anlat\u0131sal kararlar halinde oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7izmek isterim.<\/em><\/p>\n

<\/a>REFERANSLAR<\/strong><\/p>\n

[1] http:\/\/dukope.com\/<\/a><\/p>\n

[2] Weiss, J. (13 Ocak 2002) Connecting with Your Inner Thug: Grand Theft Auto III Gives You an On-screen Crime Spree and too Much Fun, Boston Globe<\/em>, http:\/\/www.highbeam.com\/doc\/1P2-7703740.html<\/a><\/p>\n

[3] Normatif etik teorilerinin tam listesi i\u00e7in http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Normative_ethics<\/a><\/p>\n

[4] Schulzke, M. (2010) Defending the Morality of Violent Video Games, Ethics and Information Technology<\/em>, 12(2), pp.127-138, Springer.<\/p>\n

[5] MCCormick, M. (2001) Is It Wrong to Play Violent Video Games?, Ethics and Information Technology<\/em>, 3, 277\u2013287.<\/p>\n

[6] Raney, A. A. (2004). Expanding Disposition Theory: Reconsidering Character Liking, Moral Evaluations, and Enjoyment. Communication Theory<\/em>, 14(4), 348\u2013369.<\/p>\n

[7] Klimmt, C., Schmid, H., Nosper, A., Hartmann, T., & Vorderer, P. (2008). Moral Management: Dealing with Moral Concerns to Maintain Enjoyment of Violent Video Games. In A.Jahn-Sudmann, & R.Stockmann (Eds.), Games Without Frontiers \u2014 Wars Without Tears<\/em>. Palgrave, Hampshire.<\/p>\n

\"Ele\u015ftirel<\/a>

Ele\u015ftirel Oyun Okumalar\u0131: Papers, Please<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dikkat, spoiler uyar\u0131s\u0131! Ele\u015ftirel Oyun Okumalar\u0131 serisi ciddi bi\u00e7imde spoiler i\u00e7ermektedir. Ciddi oyunlar (serious games) kategorisinde ilgin\u00e7 oyunlar \u00fcreten Lucas Pope, 2013 yap\u0131m\u0131 Papers, Please‘in de tasar\u0131mc\u0131s\u0131. Tasar\u0131mc\u0131n\u0131n resmi sitesinde “distopik bir dok\u00fcman gizemi\/heyecan\u0131” olarak nitelenen [1] oyun Do\u011fu Avrupa ya da eski SSCB \u00fclkelerini and\u0131ran fantastik bir co\u011frafyada ge\u00e7iyor. Oyuncunun fa\u015fist \/ militarist bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":150,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[74],"tags":[108,67,66],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/sercansengun.com\/vot\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/149"}],"collection":[{"href":"http:\/\/sercansengun.com\/vot\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/sercansengun.com\/vot\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/sercansengun.com\/vot\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/sercansengun.com\/vot\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=149"}],"version-history":[{"count":6,"href":"http:\/\/sercansengun.com\/vot\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/149\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":156,"href":"http:\/\/sercansengun.com\/vot\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/149\/revisions\/156"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/sercansengun.com\/vot\/wp-json\/wp\/v2\/media\/150"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/sercansengun.com\/vot\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=149"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/sercansengun.com\/vot\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=149"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/sercansengun.com\/vot\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=149"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}